ภาวะฉุกเฉินระหว่างการตั้งครรภ์ และการคลอด

ภาวะฉุกเฉินขณะคลอด

การคลอดแบ่งออกเป็น 3 ระยะ ได้แก่

• ระยะแรก: เป็นช่วงที่มดลูกเริ่มมีการหดรัดตัวเป็นช่วง ๆ ร่วมกับการเปิดของปากมดลูก ซึ่งทำให้มีมูดปนเลือดออกทางช่องคลอด ใช้เวลา 8-10 ชั่วโมง ในครรภ์แรก และ 5-7 ชั่วโมงในครรภ์ต่อมา
• ระยะที่สอง: เป็นระยะที่ปากมดลูกเปิดได้ประมาณ 3-4 เซนติเมตร ทารกจะเริ่มเคลื่อนตัวลงสู่ด้านล่าง จนกระทั่งเด็กคลอดใช้เวลาประมาณ 60 นาที
• ระยะที่สาม: เป็นการคลอดของรก ใช้เวลาไม่เกิน 30 นาที

อาการและอาการแสดงที่บ่งบอกว่ามีการเจ็บครรภ์คลอด ซึ่งจำเป็นต้องทำคลอดฉุกเฉิน ได้แก่

• ศีรษะเด็กตุงอยู่ที่ปากช่องคลอด (crowning)
• มีการหดรัดตัวของมดลูกทุก ๆ 2 นาที ครั้งหนึ่งนานประมาณ 60 วินาที
• มีอาการปวดเบ่ง

โดยทั่วไปทางที่ดีที่สุด คือ การนำมารดาที่เจ็บครรภ์ไปคลอดยังโรงพยาบาล แต่ในบางสถานการณ์ที่อาจต้องทำคลอดในที่เกิดเหตุ เนื่องจากไม่สามารถเคลื่อนย้ายผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาลได้ทันเวลา

การทำคลอดในภาวะฉุกเฉิน

• อย่าตื่นเต้นตกใจ
• ใส่อุปกรณ์ป้องกัน ถุงมือ เสื้อคลุม
• อย่าให้มารดาไปเข้าห้องน้ำด้วยอาการปวดท้องถ่าย
• อย่าหนีบขาผู้ป่วย หรือทำการขัดขวางช่องทางการตลอด
• เตรียมอุปกรณ์การทำคลอด
• อุปกรณ์ตัดสายสะดือ
• เชื่อกสำหรับผูกสายสะดือ
• ผ้าเช็ดตัวแห้ง
• ผ้าซับเลือด
• ผ้าสำหรับห่อทารก
• น้ำยาฆ่าเชื้อ
• ให้มารดานอนราบ ชันเข้าสองข้างขึ้น
• ทำความสะอาดรอบ ๆ ช่องทางคลอด ปูผ้าปลอดเชื้อ
• ประเมินการดำเนินการคลอด จนกระทั่งศีรษะเด็กตุงที่ปากช่องคลอด (crowning)
• เจาะถุงน้ำคร่ำ ถ้ายังไม่แตก
• ทำการคลอดศีรษะ
• ดูดเสมหะออกจากปากและจมูกของทารก
• ทำการคลอดตัว
• ผูก หรือหนีบสายสะดือ
• เช็ดตัวทารก
• ทำคลอดรก
• ประเมินการเสียเลือด
• คลึงมดลูก
• ใช้ผ้าสะอาดปิดช่องคลอด และเคลื่อนย้ายผู้ป่วย

ความผิดปกติของการคลอด

แบ่งออกเป็น

• ท่าของทารกที่ผิดปกติ นอกเหนือไปจากศีรษะ
• น้ำคร่ำมีสีหรือกลิ่นผิดปกติ
• การเจ็บครรภ์ก่อนกำหนด
• มีการเจ็บครรภ์หลังจากคลอดทารกแล้ว อาจเป็นครรภ์แฝด

การคลอดท่าผิดปกติ (abnormal presention)

สายสะดือย้อย (prolapsed cord)

เกิดหลังจากที่ถุงน้ำคร่ำแตก แล้วสายสะดือย้อยลงมาก่อนหน้าศีรษะทารก ทำให้สายสะดือถูกกดทับจากอุ้งเชิงกราน และศีรษะทารก ทำให้ทารกขาดอากาศ ถือเป็นภาวะเร่งด่วน ที่ต้องได้รับการรักษาโดยการผ่าตัดเอาทารกออกทางหน้าท้อง

การช่วยเหลือเบื้องต้น

• ให้มารดานอนหัวต่ำ ยกสะโพกขึ้นสูง เพื่อลดแรงกดทับสายสะดือ
• ใส่ถุงมือปลอดเชื้อ แล้วใช้นิ้วมือสอดเข้าไปในช่องคลอด ดันส่วนศีรษะของเด็กกลับขึ้นไป ระวังไม่ให้กดถูกสายสะดือ
• คลุมสายสะดือด้วยผ้าปลอดเชื้อชุบน้ำ
• ทำการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด

คลอดท่าก้น

เป็นความผิดปกติของทารกที่ส่วนของสะโพก หรือขาออกมาก่อน เป็นภาวะที่มีความเสี่ยงสูง ควรรีบเคลื่อนย้ายผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด โดยทำการหนุนสะโพกให้สูงขึ้นในระหว่างการเคลื่อนย้าย

ครรภ์แฝด

ภาวะที่มีการตั้งครรภ์ทารกมากกว่า 1 คน ผู้ช่วยเหลือควรระวังในกรณีดังต่อไปนี้

• หน้าท้องของมารดายังคงมีขนาดใหญ่หลังจากคลอดทารกแล้ว
• มดลูกยังมีการหดรัดตัวอย่างมาก หลังจากคลอดทารกแล้ว ประมาณ 10 นาที
• ขนาดทารกไม่สัมพันธ์กับขนาดครรภ์ของมารดา

การช่วยเหลือเบื้องต้น

• เตรียมทำคลอดสำหรับทารกคนที่สอง
• ระวังการตกเลือดหลังคลอด
• ถ้าประเมินว่าทารกคนที่สองยังไม่คลอด ก่อนที่จะเคลื่อนย้ายมารดาไปยังโรงพยาบาล ให้ทำการเคลื่อนย้าย
• ทารกที่เกิดมามักมีน้ำหนักตัวน้อย ซึ่งอาจต้องการการดูแลเพิ่มเติม ควรนำส่งโรงพยาบาลให้เร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้